اپلیکیشن جدید Windows Backup که جایگزین ابزار قدیمی «Backup and Restore (Windows ۷)» شده است؛ ابزاری که هنوز در ویندوز ۱۰ وجود دارد، اما در ویندوز ۱۱ حذف شده است.
بازنگری در مسیر تنظیمات > سیستم > بازیابی (Settings > System > Recovery) که اکنون شامل گزینه‌های «رفع مشکلات با استفاده از Windows Update» و «بازنشانی این رایانه (Reset this PC)» است؛ به ترتیب برای تلاش در جهت تعمیر سیستم فعلی یا نصب مجدد ویندوز ۱۱ از ابتدا.
اگر این عناصر با استفاده صحیح از OneDrive ترکیب شوند، می‌توانند کل طیف نیازهای مربوط به پشتیبان‌گیری، بازیابی، تعمیر و بازنشانی ویندوز را پوشش دهند. واقعاً چشمگیر است!
تعریف واژه‌های کلیدی با حرف R: تعمیر (Repair)، بازیابی (Restore)، بازگردانی (Recovery) و بازنشانی (Reset)
پیش از آنکه وارد جزئیات شویم، مهم است که این واژه‌ها را تعریف کنیم تا مشخص شود مایکروسافت در ویندوز ۱۱ چه کاری انجام داده و هدف از گزینه‌های مختلف پشتیبان‌گیری و بازیابی چیست.
تعمیر (Repair): روش‌های مختلفی برای رفع مشکلات ویندوز یا ایراداتی که در سیستم‌عامل یا رایانه‌ای که هنوز کار می‌کند اما ناپایدار یا دارای اختلال است، استفاده می‌شود. این واژه شامل گزینه‌ای با عنوان «رفع مشکلات بدون بازنشانی رایانه» در مسیر تنظیمات > سیستم > بازیابی نیز می‌شود (شکل ۱) که از قابلیت داخلی Windows ۱۱ به نام Get Help برای کمک گرفتن استفاده می‌کند.
بازیابی (Restore): این واژه معمولاً به معنای بازگرداندن همه چیز به همان حالتی است که در زمان گرفتن یک نسخه پشتیبان مشخص وجود داشته است. این گزینه در «شکل ۱» نمایش داده نشده است، اما می‌توان از طریق راه‌اندازی پیشرفته (Advanced startup) یا روش‌های دیگر به داده‌های مربوط به Windows Backup که شامل اطلاعات بازیابی هستند، دسترسی پیدا کرد.
بازگردانی (Recovery): با اینکه این واژه یک معنای کلی دارد، مایکروسافت معمولاً آن را به‌عنوان مجموعه‌ای از عملیات در نظر می‌گیرد که امکان دسترسی به یک رایانه ویندوزی که قادر به بوت شدن نیست را فراهم می‌سازد؛ یا برای جایگزینی تصویر بوت/سیستم فعلی (گزینه Reset this PC در شکل ۱ – به مورد بعدی مراجعه کنید) یا برای بوت کردن از رسانه جایگزین یا ورود به محیط بازیابی ویندوز (Windows Recovery Environment یا WinRE – گزینه Advanced startup در شکل ۱) با هدف انجام تعمیرات کم‌خطرتر مانند: بوت کردن از رسانه خارجی، تلاش برای تعمیر بوت یا پارتیشن‌ها، جایگزینی فایل‌های سیستمی خراب، و بسیاری اقدامات دیگر.
بازنشانی (Reset): به معنای حذف ساختار فعلی دیسک سیستم یا درایو بوت و ایجاد ساختاری جدید به‌همراه نصب تازه‌ای از ویندوز ۱۱ است. در این حالت، شما می‌توانید انتخاب کنید که فایل‌های شخصی را حفظ کنید یا حذف کنید، اما برنامه‌ها در هر صورت پاک خواهند شد.
تمام این واژه‌های «R» با یکدیگر در ارتباط هستند. به‌ویژه، Restore (بازیابی) ارتباط تنگاتنگی با Backup (پشتیبان‌گیری) دارد — به این معنا که ابتدا باید یک نسخه پشتیبان تهیه شود تا بتوان در آینده چیزی برای بازیابی داشت.
معرفی Windows Backup
اگر در نسخه‌های ویندوز ۱۱ شماره 23H2 یا جدیدتر (که به‌طور عمومی در تاریخ ۳۱ اکتبر ۲۰۲۳ منتشر شده‌اند) عبارت “Windows Backup” را در نوار جستجوی منوی Start تایپ کنید، باید چیزی مشابه شکل ۲ را مشاهده کنید:
این تنها ورودی مربوط به اپلیکیشن Windows Backup در منوی Start را نشان می‌دهد؛ که از اینجا به بعد آن را به‌اختصار WB می‌نامم (با عرض پوزش از Warner Brothers!).
نکته جالب اینجاست که WB به‌صورت یک اپلیکیشن مستقل با فایل MSIX ارائه نشده و همچنین در فروشگاه مایکروسافت (Windows Store) نیز در دسترس نیست.
زمانی که این ابزار را اجرا می‌کنید، گزینه‌های راه‌اندازی آن تقریباً تمام آنچه را که باید بدانید نمایش می‌دهند، همان‌طور که در شکل ۳ نشان داده شده است. جزئیات بیشتر نیز در ادامه و با بررسی زیرشاخه‌های مختلف آن روشن‌تر خواهد شد، که در ادامه توضیح خواهم داد.
به‌طور پیش‌فرض، عملکرد Windows Backup (یا به‌اختصار WB) به این صورت است:
Folders (پوشه‌ها): این بخش شامل پوشه‌های Desktop (دسکتاپ)، Documents (اسناد)، Pictures (تصاویر)، Videos (ویدیوها) و Music (موسیقی) می‌شود؛ که با عنوان “پوشه‌های کتابخانه‌ای (Library folders)” نیز شناخته می‌شوند و مربوط به ساختار فایل کاربری هستند که وارد سیستم شده است. در اولین اجرا، می‌توانید با استفاده از یک کلید روشن/خاموش (toggle)، پشتیبان‌گیری را فعال یا غیرفعال کنید.
(نکته: برای استفاده از WB، نیاز به یک حساب معتبر مایکروسافت (Microsoft Account یا MSA) با فضای کافی در OneDrive دارید.)Apps (برنامه‌ها): شامل هر دو نوع اپلیکیشن‌های سنتی با پسوند
.exeو اپلیکیشن‌های جدیدتر مبتنی بر MSIX (مانند برنامه‌های فروشگاه مایکروسافت) می‌شود. این بخش همچنین تنظیمات، ترجیحات و اطلاعات پیکربندی اپ‌ها را نیز ذخیره می‌کند. این قابلیت بسیار مهم است، چرا که در صورت انجام عملیات “Reset this PC” در بخش Recovery (همان‌طور که در شکل ۱ اشاره شد)، می‌توانید اپلیکیشن‌ها و داده‌های پیکربندی مرتبط را بازگردانی کنید.Settings (تنظیمات): شامل طیف گسترده‌ای از گزینه‌هاست. با توجه به وسعت تنظیمات ویندوز، این بخش می‌تواند شامل مواردی چون دسترسی‌پذیری (Accessibility)، شخصی‌سازی (Personalization)، ترجیحات زبان، لغت‌نامه، و سایر تنظیمات ویندوز باشد.
Credentials (اطلاعات کاربری): شامل اطلاعات حساب کاربری، اطلاعات Wi-Fi (مانند SSIDها و رمزهای عبور)، و سایر رمزهای عبور است. این بخش تمام کلیدهای موردنیاز برای دسترسی به اپلیکیشن‌ها، سرویس‌ها، وب‌سایت‌ها و موارد مشابه را ذخیره می‌کند تا در صورت انجام عملیات بازگردانی، دسترسی مجدد به آن‌ها امکان‌پذیر باشد.
پس از انتخاب پوشه‌ها و فعال‌سازی همه گزینه‌ها، Windows Backup آماده به‌کار است. تنها کاری که باید انجام دهید این است که روی دکمه Back up در پایین سمت راست (در شکل ۳) کلیک کنید تا اولین پشتیبان‌گیری آغاز شود.
اولین فرآیند پشتیبان‌گیری ممکن است کمی زمان‌بر باشد، اما پس از اتمام، اطلاعات وضعیت آن را در بخش Settings > Accounts > Windows backup مشاهده خواهید کرد (همان‌طور که در شکل ۴ نشان داده شده است).
لطفاً دوباره توجه داشته باشید که تمام فایل‌ها و اطلاعات پشتیبان‌گیری‌شده به OneDrive ارسال می‌شوند. بنابراین، دسترسی به اینترنت و OneDrive برای انجام پشتیبان‌گیری توسط Windows Backup و همچنین برای دسترسی به نسخه‌های پشتیبان به‌منظور بازیابی یا نصب مجدد، کاملاً ضروری است. این مسئله نکات جالبی را به همراه دارد که در ادامه به آن‌ها خواهم پرداخت.
صفحه پشتیبانی مایکروسافت با عنوان “بیشترین بهره‌برداری از پشتیبان‌گیری رایانه شخصی خود را داشته باشید”، Windows Backup را این‌گونه توضیح می‌دهد:
حساب Microsoft شما همه‌چیز را به‌هم پیوند می‌دهد، مهم نیست کجا باشید یا از چه رایانه‌ای استفاده کنید. این یعنی تنظیمات شخصی‌سازی‌شده شما با حسابتان حفظ می‌شود و فایل‌های شما از هر دستگاهی قابل‌دسترسی هستند.
با خرید اشتراک Microsoft 365، می‌توانید به قابلیت‌های پیشرفته‌تری مانند فضای ذخیره‌سازی ابری بیشتر، پشتیبانی فنی مداوم، و موارد دیگر دست پیدا کنید.
در همان سند، مزایای متعددی نیز ذکر شده‌اند، از جمله:
دسترسی آسان و ایمن به فایل‌ها و داده‌ها در هر مکان از طریق OneDrive
انتقال ساده به رایانه‌ای جدید در هر زمان که بخواهید
محافظت از فایل‌های ارزشمند شما در صورت وقوع هرگونه مشکل برای رایانه شخصی
به همین دلیل است که Windows Backup و سایر ابزارهای مرتبط، یک پارادایم (الگوی) جدید برای پشتیبان‌گیری در ویندوز ۱۱ ارائه می‌دهند. اگر این ابزارها را همراه با یک حساب Microsoft مشخص استفاده کنید، می‌توانید در هر زمان به یک رایانه جدید مهاجرت کنید یا رایانه قبلی خود را بازیابی نمایید.
فرآیند بازیابی در سبک WB
مایکروسافت یک یادداشت پشتیبانی دارد که عملکرد Windows Backup را توضیح می‌دهد؛ از جمله راه‌اندازی اولیه، استفاده روزمره و نحوه بازیابی نسخه پشتیبان. این موضوع آخر، با عنوان “چگونه نسخه پشتیبان را بازیابی کنم؟” تنها دلیل وجودی پشتیبان‌گیری نیست، بلکه واقعاً شایسته است با دقت (و شاید بیش از یک‌بار) مطالعه شود.
اجازه دهید محتوای آن سند را به زبان ساده‌تر و همراه با تفسیر بیان کنم:
زمانی که با یک رایانه جدید کار می‌کنید یا قصد دارید ویندوز را دوباره نصب کنید، نسخه پشتیبان شما در دسترس خواهد بود. پس از ورود به ویندوز با همان حساب Microsoft که نسخه پشتیبان به آن تعلق دارد، سیستم تشخیص می‌دهد که برای این حساب نسخه پشتیبان موجود است. در نتیجه، ابزار پشتیبان‌گیری خود را وارد فرایند نصب می‌کند و از شما می‌پرسد آیا نسخه‌ای برای بازیابی دارید یا خیر. این گفت‌وگو در شکل ۵ نمایش داده شده است.
برای کاربرانی که دارای چند رایانه (و چند نسخه پشتیبان) هستند، پیوند “گزینه‌های بیشتر” در پایین و مرکز صفحه، شما را به فهرستی از گزینه‌ها هدایت می‌کند که از میان آن‌ها می‌توانید نسخه پشتیبان موردنظر خود را انتخاب کنید.
پس از انتخاب نسخه پشتیبان، نصب‌کننده ویندوز با Windows Backup (WB) همکاری می‌کند تا محتوای آن نسخه را در نصب فعلی بازیابی کند. همان‌طور که مایکروسافت می‌گوید:
«وقتی به دسکتاپ برسید، همه چیز همان‌جا منتظر شما خواهد بود.»
من نسخه پشتیبانی نسبتاً پیچیده را برای بازیابی ماشین مجازی آزمایشی‌ام انتخاب کردم؛ این کار کمتر از ۲ دقیقه طول کشید. اما باید توجه داشت که این فرایند در چارچوب نصب کلی ویندوز ۱۱ انجام می‌شود، بنابراین زمان کل موردنیاز تقریباً مشابه است (حدود ۷ دقیقه، یا ۹ دقیقه در صورت احتساب تنظیمات اولیه پس از ورود).
اما WB یک محدودیت مهم دارد...
شاید تصور کنید که با ذخیره‌سازی تمام اطلاعات مربوط به برنامه‌ها، پس از بازیابی سیستم، آن برنامه‌ها نیز آماده اجرا نمایش داده می‌شوند.
اما چنین نیست.
به شکل ۶ نگاه کنید که ورودی‌های منوی Start مربوط به CrystalDiskInfo را نشان می‌دهد (ابزاری که همیشه روی سیستم‌های آزمایشی و اصلی‌ام برای بررسی عملکرد دیسک نصب می‌کنم).
این نشان می‌دهد که تنها میان‌بر یا جای خالی برنامه حفظ شده، اما خود برنامه نصب نشده است.
موضوع این است: Windows Backup بازگرداندن برنامه‌ها و اپلیکیشن‌ها را آسان می‌کند، اما این کار زمان و تلاش می‌طلبد. شما باید از طریق منوی استارت هر برنامه را به‌صورت جداگانه دانلود و نصب کنید تا دوباره قابل استفاده شوند. این دقیقاً همان چیزی نیست که من از عملیات بازیابی انتظار دارم. به نظر من، بازیابی واقعی یعنی همه چیز به همان شکلی که بود بازگردانده شود، آماده اجرا و استفاده مثل زمانی که نسخه پشتیبان گرفته شده است.
محدودیت WB و OneDrive
یک محدودیت احتمالی دیگر هنگام استفاده از WB برای پشتیبان‌گیری و بازیابی وجود دارد. این موضوع برای اکثر کاربران مشکل‌ساز نخواهد بود، اما کسانی که مثل من از یک حساب Microsoft (MSA) واحد روی چندین رایانه آزمایشی و عملیاتی استفاده می‌کنند باید به این نکته توجه کنند.
OneDrive به صورت پیش‌فرض و طراحی شده است تا فایل‌های مرتبط با MSA را بین چندین رایانه به اشتراک بگذارد. اما WB نسخه‌های پشتیبان را به صورت جداگانه برای هر رایانه ذخیره می‌کند. بنابراین، هنگام بازیابی با WB باید به لینک “گزینه‌های بیشتر” در شکل ۵ مراجعه کنید تا آخرین نسخه پشتیبان مربوط به یک رایانه خاص را انتخاب کنید. اگر می‌خواهید همان رایانه را بازیابی کنید، گزینه Restore from this PC (شکل ۵، پایین سمت راست) را انتخاب کنید.
در مجموع، Windows Backup یک مفهوم عالی است و نگهداری اسنپ‌شات‌های سیستم را آسان می‌کند. اما عملیات بازیابی، همان‌طور که گفتم، کامل نیست.
حالا بیایید به بخش تعمیر ویندوز بپردازیم، از طریق گزینه “Reinstall now” که در شکل ۱ (و دوباره در شکل ۷) نشان داده شده است.
بیشتر درباره «Reset this PC» و تعمیر ویندوز
اگر به شکل ۱ (یا شکل ۷ در پایین) نگاه کنید، می‌بینید که گزینه “Reset this PC” به عنوان یکی از گزینه‌های بازیابی (Recovery) قرار دارد، در کنار گزینه‌های دیگر مانند “Fix problems…” که در بالا دیده می‌شوند.
ایده این است که Reset this PC گزینه‌ای برای آخرین راه‌حل است، چون این گزینه ساختار دیسک موجود را پاک می‌کند و یک نسخه تازه، تمیز و جدید از ویندوز را جایگزین آن می‌کند.
Windows Backup سپس به مدیران یا کاربران حرفه‌ای اجازه می‌دهد از نسخه‌های پشتیبان WB ذخیره شده در فضای ابری برای یک رایانه خاص استفاده کنند تا بخشی از تنظیمات ویندوز قبلی را بازیابی کنند — یا اصلاً این کار را نکنند، مثلاً برای پاک‌سازی رایانه جهت تحویل به کاربر دیگر، فروش، یا اهدا.
همان‌طور که قبلاً در این مقاله توضیح داده شد، گزینه «رفع مشکلات بدون بازنشانی رایانه‌تان» دسترسی به ابزارهای عیب‌یابی داخلی ویندوز ۱۱ با نام «دریافت کمک» (Get Help) را فراهم می‌کند، در حالی که گزینه «اکنون نصب مجدد کن» (Reinstall now) موضوع بخش بعدی است. به طور کلی، گزینه «بازنشانی این رایانه» (Reset this PC) یک راه‌حل پشتیبان است وقتی نصب فعلی ویندوز قابل تعمیر با روش‌های دیگر نباشد.
استفاده از Windows Update برای نصب مجدد تعمیراتی
مایکروسافت دکمه جدیدی را به بخش Settings > System > Recovery در ویندوز ۱۱ نسخه ۲۳H2 اضافه کرد. همان‌طور که در شکل ۷ نشان داده شده، این دکمه با عنوان «اکنون نصب مجدد کن» (Reinstall now) همراه است و زیر عنوان «رفع مشکلات با استفاده از Windows Update» قرار دارد. این دکمه نیز دارای نکات جالبی است و به‌واقع گامی بزرگ در بهبود تعمیر و بازیابی ویندوز به شمار می‌رود.
نکته جالب در مورد دکمه «اکنون نصب مجدد کن» این است که مایکروسافت در حال افزودن به ویندوز یک روش استاندارد تعمیر سیستم عامل است که از زمان ویندوز ۱۰ در سال ۲۰۱۵ رایج شده: «نصب تعمیراتی» یا «نصب ارتقاء در محل» (in-place upgrade install) که فایل‌های سیستم عامل را بازنویسی می‌کند، در حالی که فایل‌های کاربر، برنامه‌ها و بیشتر تنظیمات و ترجیحات حفظ می‌شوند.
اما این همه ماجرا نیست: دکمه «اکنون نصب مجدد کن» در ویندوز ۱۱ نسخه ۲۳H2 تصویر نصب را متناسب با ویرایش، نسخه و ساخت ویندوز در حال اجرا روی رایانه هدف تطبیق می‌دهد. به عبارتی مایکروسافت در پس‌زمینه همان کاری را انجام می‌دهد که UUP dump برای ساخت ISOهای ویندوز انجام می‌دهد. این کار بسیار راحت است، چون بازیابی ویندوز تشخیص می‌دهد که کدام نسخه باید نصب شود و سپس تصویر ویندوز مناسب را ساخته و نصب می‌کند.
این فرایند زمان‌بر است، چون از نسخه پایه فعلی برخی به‌روزرسانی‌های ویژگی ویندوز (مثلاً ۲۲H2 یا ۲۳H2) شروع می‌شود و سپس تمام به‌روزرسانی‌ها، اصلاحات و پچ‌ها را اعمال می‌کند. به همین دلیل، نصب مجدد ممکن است تا یک ساعت طول بکشد، در حالی که اجرای «setup.exe» از یک ISO مونت شده معمولاً در کمتر از ۱۵ دقیقه انجام می‌شود، ولی پس از آن باید همه به‌روزرسانی‌های معوق را نصب کنید تا ویندوز به آخرین وضعیت برسد. این تفاوت زمانی به همین دلیل است.
دکمه جدید «اکنون نصب مجدد کن» در ویندوز ۲۳H2 انجام نصب تعمیراتی در محل را بسیار ساده کرده و کاربر را از پیش‌دانش، فکر و تلاش زیاد بی‌نیاز می‌کند.
اگر همه چیز درست کار کند، این روش عالی است
استفاده از Windows Backup به همراه حساب Microsoft (MSA) و OneDrive یکی از ساده‌ترین و تقریباً بدون خطاترین روش‌های پشتیبان‌گیری و بازیابی است.
آیا فکر می‌کنم این روش جدید که WB را با OneDrive و تغییرات نصب‌کننده ترکیب می‌کند، برای پشتیبان‌گیری و بازیابی ویندوز ۱۱ کار می‌کند؟ بله، احتمالاً اکثر مواقع.
اما آیا آماده‌ام که تمام روش‌های دیگر پشتیبان‌گیری و بازیابی را کنار بگذارم و فقط روی WB و امکانات جانبی‌اش حساب کنم؟ هرگز! من معتقدم نرم‌افزارهای پشتیبان‌گیری شخص ثالث، دقیق، قابل‌اعتماد و سریع‌تر هستند، مخصوصاً وقتی به اجرای برنامه‌ها و اپلیکیشن‌ها پس از بازیابی می‌رسد.
